Əsas məzmuna keç
Kosmetologiya.az Elmə əsaslanan
kosmetologiya bələdçisi

Dəriyə gündəlik qulluq

AHA, BHA və PHA Nədir? Kosmetik Turşular Arasındakı Fərq

Bu məqalə hələ müstəqil tibbi ekspert yoxlamasından keçməyib. Redaksiya siyasəti

AHA, BHA və PHA Nədir? Kosmetik Turşular Arasındakı Fərq

Qısa cavab: AHA, BHA və PHA dərinin səthindəki ölü hüceyrələri yumşaq şəkildə təmizləyən, yəni kimyəvi pilinq təsiri göstərən turşu qruplarıdır. FDA-ya görə kosmetikada ən çox istifadə olunan AHA-lar qlikol və süd turşusu, ən çox istifadə olunan BHA isə salisil turşusudur. AHA-lar suda həll olur və əsasən səthə təsir edir, salisil turşusu isə yağda həll olduğu üçün yağlı və sızanağa meyilli dəri üçün daha çox seçilir. FDA-nın istinad etdiyi tədqiqatda AHA kremindən 4 həftə istifadə dərinin ultrabənövşəyi şüalara həssaslığını artırıb, ona görə bu vasitələrlə birlikdə gündəlik günəşdən qorunma şərtdir.

Turşular dəridə nə edir?

Dərinin ən üst qatı daim yenilənir: köhnə hüceyrələr tökülür, yerinə yeniləri gəlir. Bəzən bu proses yavaşlayır və ölü hüceyrələr səthdə yığılır. Dəri tutqun və kobud görünür, məsamələr tıxanır, ləkələr daha aydın seçilir. Kosmetik turşular hüceyrələr arasındakı əlaqəni zəiflədərək ölü hüceyrələrin daha asan tökülməsinə kömək edir. Bu, mexaniki skrabın edə biləcəyini daha bərabər və yumşaq şəkildə edir. AAD dərini ovuşdurmağın qıcıqlanmaya səbəb olduğunu və sızanağı ağırlaşdıra biləcəyini yazır, bu baxımdan düzgün seçilmiş turşu skrabdan daha yaxşı seçimdir.

Kosmetik turşunun pambıq disk ilə dəriyə tətbiqi

AHA: alfa-hidroksi turşuları

FDA-ya görə kosmetikada ən geniş yayılmış AHA-lar qlikol və süd turşusudur, bəzən limon turşusu və digərləri də istifadə olunur. AHA-lar suda həll olur və əsasən dərinin səthində işləyir. Qlikol turşusunun molekulu kiçikdir, dəriyə daha tez keçir və təsiri daha güclü olur, buna görə qıcıqlanma riski də daha yüksəkdir. Süd turşusu bir qədər yumşaqdır və nəmləndirici xüsusiyyəti də var, ona görə quru və həssas dəri üçün çox vaxt daha uyğundur.

AHA-lar əsasən tutqun, kobud dəri, qeyri-bərabər rəng, səthi ləkələr və incə xətlər üçün istifadə olunur. FDA qeyd edir ki, sızanağın müalicəsi və ya dərini ağartmaq kimi iddialarla satılan məhsullar qanuna görə artıq kosmetika deyil, dərman sayılır.

BHA: salisil turşusu

FDA-ya görə kosmetikada ən çox istifadə olunan BHA salisil turşusudur. Etiketdə o, salisilat, natrium salisilat və ya söyüd ekstraktı kimi də göstərilə bilər. Salisil turşusunun əsas üstünlüyü yağda həll olmasıdır: o, yağla dolu məsamələrin içinə daha yaxşı nüfuz edir. Buna görə qara nöqtələr, tıxanmış məsamələr və yağlı dəri üçün daha çox seçilir. FDA-ya görə BHA məhsulları bəzən AHA-lara nisbətən daha az qıcıqlanma ilə dəri teksturasını yaxşılaşdırmaq iddiası ilə satılır.

AAD də yağlı dəri üçün salisil, qlikol və süd turşusunun yağlılığı azalda biləcəyini, lakin qıcıqlandıra da biləcəyini yazır. Qıcıqlanma olarsa istifadəni azaltmaq və ya dayandırmaq lazımdır. Sızanaq üçün reseptsiz vasitələr barədə ayrıca yazmışıq: sızanağa qarşı aptek vasitələri.

PHA: polihidroksi turşuları

PHA-lar, məsələn qlükonolakton və laktobion turşusu, AHA-ların yaxın “qohumlarıdır”. Onların molekulu daha iri olduğundan dəriyə daha yavaş keçir və təsirləri adətən daha yumşaq olur. Bu səbəbdən həssas dəri üçün tez-tez təklif olunur. Amma PHA-lar AHA və BHA qədər geniş öyrənilməyib, ona görə onlar barədə güclü iddialara ehtiyatla yanaşmaq lazımdır.

Hansı turşu hansı dəriyə uyğundur?

TurşuHəll olduğu mühitDaha uyğun olduğu hallarDiqqət
Qlikol turşusu (AHA)SuTutqun, kobud dəri, səthi ləkələr, incə xətlərƏn güclüsüdür; qıcıqlanma riski yüksəkdir
Süd turşusu (AHA)SuQuru və normal dəriDaha yumşaqdır
Salisil turşusu (BHA)YağYağlı dəri, qara nöqtələr, tıxanmış məsamələrUşaqlarda istifadə edilməməlidir (FDA)
PHASuHəssas dəriAz öyrənilib; təsiri zəifdir
AHA, BHA və PHA turşularının dəriyə fərqli təsirini göstərən illüstrasiya

Bir qayda da var: turşular bir-birini əvəz etmir, amma onları qarışdırmağa da ehtiyac yoxdur. Dəriniz üçün uyğun olan bir turşu seçmək və onu müntəzəm, ölçülü şəkildə istifadə etmək bir neçə turşunu eyni anda sınamaqdan həmişə daha faydalıdır.

Turşular hansı formada satılır?

Turşular müxtəlif formalarda olur və bu forma təsirin gücünə təsir edir. Təmizləyici gellər və köpüklər dəridə qısa müddət qalır və yuyulur, ona görə ən yumşaq seçimdir. Toniklər və islatılmış disklər dəridə qalır və daha güclü təsir göstərir. Serumlar çox vaxt daha yüksək qatılıqda olur. Bir dəfəlik maskalar və ev “pilinqləri” isə qısa müddətə, amma güclü təsir üçün nəzərdə tutulub. Təmizləyicidən başlamaq, dəri uyğunlaşdıqdan sonra lazım olsa tonik və ya serum əlavə etmək ən təhlükəsiz yoldur.

Tərkib siyahısında turşunun hansı sırada yazıldığına da baxmaq olar. Siyahının əvvəlində yazılan maddələr məhsulda daha çox miqdarda olur.

Günəş həssaslığı: FDA nə deyir?

Bu, turşulu məhsullardan istifadə edənlərin ən çox laqeyd yanaşdığı məqamdır. FDA-nın istinad etdiyi tədqiqatda könüllülər 4 həftə AHA kremi istifadə edib. Bundan sonra onların dərisinin ultrabənövşəyi şüalarla qızarmaya həssaslığı 18% artıb, hüceyrə zədələnməsinə həssaslıq isə orta hesabla təxminən iki dəfə artıb, insanlar arasında isə böyük fərqlər olub. Yaxşı xəbər də var: məhsul dayandırıldıqdan bir həftə sonra bu həssaslıq aradan qalxıb.

FDA buna görə AHA tərkibli məhsulların etiketində “Günəş yanığı xəbərdarlığı” yazılmasını tövsiyə edir: istifadə zamanı və dayandırdıqdan sonra bir həftə ərzində günəş kremi istifadə etmək, qoruyucu geyim geyinmək və günəşdə qalmağı məhdudlaşdırmaq. Salisil turşusu barədə də ekspert paneli məhsulların ya günəşdən qoruyucu tərkib hissəsi daşımasını, ya da istifadəçini gündəlik günəşdən qorunmağa yönləndirməsini tövsiyə edib. Günəş kremi barədə: günəş kremi necə seçilir.

Qatılıq və pH

FDA-nın istinad etdiyi Kosmetik Tərkib Hissələrinin Ekspertizası panelinə görə qlikol və süd turşusu tərkibli məhsullar bu şərtlərlə təhlükəsiz sayılıb: AHA-nın qatılığı 10% və ya daha az, məhsulun pH göstəricisi 3,5 və ya daha yüksək, və məhsul ya günəşdən qoruyucu tərkib hissəsi daşıyır, ya da gündəlik günəşdən qorunmağı tövsiyə edir. Daha yüksək qatılıqlı məhsullar artıq ev qulluğu deyil, klinikada aparılan pilinq sahəsinə aiddir. Klinik pilinq barədə: kimyəvi pilinq.

Turşulara necə başlamaq lazımdır?

FDA-nın BHA məhsulları ilə bağlı tövsiyələri bütün turşulu vasitələr üçün faydalıdır: məhsulu əvvəlcə dərinin kiçik sahəsində sınayın; qıcıqlanma və ya uzun sürən göynəmə olarsa istifadəni dayandırın və həkimə müraciət edin; etiketdəki təlimata əməl edin və tövsiyə olunandan çox istifadə etməyin; istifadə müddətində günəşdən qorunun. FDA BHA məhsullarının körpə və uşaqlarda istifadə edilməməsini də tövsiyə edir.

Praktik baxımdan başlanğıc üçün həftədə 2–3 axşam yetərlidir. Dəri uyğunlaşdıqca tezlik artırıla bilər. Turşunu retinol ilə eyni axşam istifadə etmək qıcıqlanma riskini artırır. Gündəlik qulluğun əsasları barədə: gündəlik dəri qulluğu.

Tez-tez verilən suallar

AHA və BHA-nı birlikdə istifadə etmək olarmı?

Bəzi məhsullarda onlar artıq birlikdə olur. Ayrı-ayrı məhsulları eyni anda çəkmək isə qıcıqlanma riskini artırır, ona görə başlanğıcda bir turşu seçmək daha yaxşıdır.

Turşudan sonra dərinin qabıqlanması normaldırmı?

Yüngül qabıqlanma ola bilər, amma güclü yanma, qızartı və qabıqlanma qıcıqlanma əlamətidir. Belə hallarda istifadəni dayandırmaq lazımdır.

Turşulu məhsulları yayda istifadə etmək olarmı?

Olar, amma FDA-nın xəbərdarlığını nəzərə alaraq gündəlik günəş kremi və qoruyucu geyim şərtdir.

Hamiləlikdə salisil turşusu istifadə etmək olarmı?

Bu sualı həkimlə müzakirə etmək lazımdır. Hamiləlik dövründə istifadə etdiyiniz bütün aktiv vasitələri həkiminizə göstərin.

Turşular sızanaq izlərini silirmi?

Səthi tünd ləkələri yüngülləşdirə bilər, amma çuxurvari izlərə ev məhsullarındakı turşuların təsiri çox zəifdir. Belə izlərdə klinik prosedurlar lazımdır: sızanaq izləri necə müalicə olunur.

Turşunu nə qədər müddət istifadə etmək olar?

Dəri yaxşı qəbul edirsə, uzun müddət istifadə etmək olar. Qış aylarında, dəri quruyanda tezliyi azaltmaq və nəmləndiricini gücləndirmək məsləhətdir.

Əsas nəticə

AHA-lar səthi problemlər və quru dəri üçün, salisil turşusu yağlı dəri və tıxanmış məsamələr üçün, PHA-lar isə həssas dəri üçün daha yumşaq seçimdir. Ev qulluğunda 10%-dən aşağı qatılıq, kiçik sahədə sınaq və tədricən başlamaq düzgün yanaşmadır. Bütün turşular dərini günəşə həssas edə bildiyindən gündəlik günəşdən qorunma onların ayrılmaz hissəsidir. Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Mənbələr

  1. U.S. FDA — Alpha hydroxy acids (müraciət: 2026-11-15)
  2. U.S. FDA — Beta hydroxy acids (müraciət: 2026-11-15)
  3. American Academy of Dermatology — How to control oily skin (müraciət: 2026-11-15)
  4. American Academy of Dermatology — Skin care tips dermatologists use (müraciət: 2026-11-15)
Paylaş: WhatsApp Facebook

Məlumatlar həkim müayinəsini əvəz etmir. Dəri probleminiz varsa, mütəxəssisə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur. Ətraflı

Fərdi məsləhət lazımdır?

Məqalə ümumi məlumat verir. Vəziyyətinizə uyğun yanaşmanı müəyyən etmək üçün həkimlə məsləhətləşin.

Onlayn müraciət