Əsas məzmuna keç
Kosmetologiya.az Elmə əsaslanan
kosmetologiya bələdçisi

Bədən dərisi

Çatlar (Striya) Nədir? Bədəndə Dartılma İzlərinin Görünüşünü Azaltmaq

Bu məqalə hələ müstəqil tibbi ekspert yoxlamasından keçməyib. Redaksiya siyasəti

Çatlar (Striya) Nədir? Bədəndə Dartılma İzlərinin Görünüşünü Azaltmaq

Qısa cavab: Çatlar (striya) dəri qısa müddətdə sürətlə uzandıqda və ya daraldıqda onu dəstəkləyən kollagen və elastin liflərinin qırılması nəticəsində yaranan çapıq növüdür. Amerika Dermatologiya Akademiyasına (AAD) görə çatlar qalıcıdır, amma müalicə onları daha az nəzərəçarpan edə bilər. Ən yaxşı nəticə təzə, hələ qırmızı və ya bənövşəyi rəngdə olan çatlarda alınır, köhnə çatlarda isə müalicənin təsiri azdır. Tədqiqatlarda badam yağı, kakao yağı, zeytun yağı və E vitamini masajı çatları açmayıb. Hialuron turşusu, tretinoin və klinik prosedurlar (lazer, pilinq, mikrodermabraziya, radiotezlik, mikroiynə) isə müəyyən fayda göstərib.

Çatlar necə yaranır?

Dərinin dərin qatındakı kollagen və elastin lifləri ona möhkəmlik və elastiklik verir. Dəri yavaş-yavaş uzandıqda bu liflər uyğunlaşır. Amma uzanma çox sürətli olduqda liflər qırılır və yerində çapıq toxuması yaranır. AAD çatı məhz belə təsvir edir: dəri sürətlə uzandıqda və ya daraldıqda yaranan çapıq növü.

AAD-yə görə çatlar ən çox bu hallarda yaranır: yeniyetməlik dövründə sürətli boy artımı, hamiləlik, kəskin arıqlama və ya kökəlmə, sürətli əzələ artımı ilə gedən ağırlıq məşqləri. Hormonların dəyişməsi də rol oynayır və ailədə çatlar olan insanlarda risk daha yüksək ola bilər. Uzun müddət dəriyə çəkilən kortikosteroidlər, eləcə də Kuşinq xəstəliyi və Marfan sindromu kimi vəziyyətlər də çatlara səbəb ola bilər. Hər kəsdə çat yaranmır.

Qarın, budlar və qoltuqaltı nahiyələrdə səbəbsiz, enli, tünd bənövşəyi çatların yaranması, xüsusən çəki artımı, üzün yumrulaşması və ya əzələ zəifliyi ilə birlikdə olarsa, həkimə müraciət edin. Bu, hormonal xəstəliyin əlaməti ola bilər.

Təzə və köhnə çatlar arasında fərq

AAD-yə görə təzə çatlar dəri rəngindən asılı olaraq qırmızı, bənövşəyi, çəhrayı, qırmızımtıl-qəhvəyi və ya tünd qəhvəyi ola bilər. Onlar bir qədər qabarıq və qaşınan ola bilər. Zamanla çatlar yetkinləşir: rəngi solur, dərinin səthindən bir qədər çökür və toxunanda azca batıq hiss olunur. Bu fərq müalicə üçün çox vacibdir, çünki AAD-yə görə müalicə təzə çatlarda daha yaxşı işləyir, yetkin çatlarda isə təsiri azdır.

Yuxarı qolda erkən mərhələli qırmızı-bənövşəyi striyalar

Hansı müalicələr kömək edə bilər?

ÜsulNə məlumdur (AAD)Qeyd
Hialuron turşusuİki böyük tədqiqatda təzə çatları daha az nəzərəçarpan edibTəzə çatlarda
Tretinoin (reseptli retinoid)Bir tədqiqatda 24 həftə hər axşam istifadə çatları azaldıbHamiləlikdə və əmizdirmədə istifadə edilmir
RetinolTəzə çatlara kömək edə bilərHamiləlikdə istifadə edilmir
Klinik prosedurlarKimyəvi pilinq, lazer, mikrodermabraziya, radiotezlik və ultrasəs çatları daha az nəzərəçarpan edirHeç biri çatları tam silmir
MikroiynəAAD çatları onun istifadə sahələri arasında göstərirBir neçə seans lazımdır
Yağlar və E vitaminiTədqiqatlarda çatları açmayıbDərini nəmləndirir, amma çatı müalicə etmir
Köhnə striyalara fraksional aparat prosedurunun tətbiqi

AAD qeyd edir ki, klinik prosedurlar krem, losyon və gellərdən daha effektiv olub. Dermatoloqlar çox vaxt bir neçə üsulu birləşdirirlər. Yan təsirlər adətən yüngül və müvəqqətidir: qızartı və şişkinlik bir neçə saat və ya gün ərzində keçir. Mikroiynə barədə ətraflı: mikroiynə (microneedling). Lazer barədə isə: fraksional CO2 lazer.

Çatlar harada daha çox yaranır?

Çatlar dərinin ən sürətli uzandığı yerlərdə yaranır. Hamiləlikdə bunlar qarın, sinə, budlar və omba nahiyəsidir. Yeniyetməlikdə sürətli boy artımı zamanı çatlar çox vaxt budlarda, dizlərin arxasında və belin aşağı hissəsində görünür. Kəskin çəki artımında qarın, qollar və budlar, idmanla sürətli əzələ artımında isə çiyinlər və qolun yuxarı hissəsi daha çox təsirlənir. Nahiyəni bilmək həm qarşısını almaq, həm də müalicəni planlaşdırmaq üçün faydalıdır, çünki bəzi prosedurlar müəyyən nahiyələrdə daha rahat aparılır.

Müalicə planı necə qurulur?

Dermatoloq əvvəlcə çatların yaşını, rəngini, sahəsini və dəri tipinizi qiymətləndirir. Təzə, qırmızı və ya bənövşəyi çatlarda çox vaxt dəriyə çəkilən vasitələrlə başlanır və lazım olduqda damar komponentinə təsir edən lazer və ya işıq prosedurları əlavə olunur. Köhnə, ağarmış və çökük çatlarda isə kollagen istehsalını stimullaşdıran prosedurlar, məsələn mikroiynə, fraksional lazer və ya radiotezlik ön plana çıxır. Bir neçə üsulun birləşdirilməsi tez-tez daha yaxşı nəticə verir. Tünd dəridə lazer seçimi xüsusi ehtiyat tələb edir, çünki piqment dəyişikliyi riski daha yüksəkdir.

Kremlərdən necə istifadə etmək lazımdır?

AAD yazır ki, hər kəsə uyğun tək bir məhsul yoxdur. Krem istifadə etməyə qərar versəniz, onu təzə çatlara çəkmək, yüngül masajla dəriyə yeritmək və həftələr boyu hər gün istifadə etmək lazımdır. Nəticə bir neçə həftədən tez görünmür. Reseptsiz məhsullar nəticə vermirsə, dermatoloqa müraciət etmək daha məqsədəuyğundur, çünki o, sağlamlığınızı, yaşınızı və çatların nə qədər köhnə olduğunu nəzərə alaraq uyğun üsulu seçə bilər.

Çatların qarşısını almaq mümkündürmü?

AAD-nin bu suala cavabı “bəlkə”dir. Çatların qarşısını aldığı deyilən bir çox vasitə əslində işləmir. Tədqiqatlarda badam yağı, kakao yağı, zeytun yağı və E vitamini çatların yaranmasının qarşısını almayıb. Sentella (Centella asiatica) və ya hialuron turşusu olan məhsullar isə kömək edə bilər. Sürətli çəki dəyişikliklərindən qaçmaq da riski azalda bilər. Hamiləlikdə isə çəki artımı təbii prosesdir və onu həkimin tövsiyə etdiyi hədlərdə saxlamaq kifayətdir.

Hamiləlikdə və əmizdirmədə

Hamiləlik çatların ən çox yaranan dövrlərindən biridir. AAD xüsusi xəbərdarlıq edir: hamilə və ya əmizdirən qadınlar çatları müalicə etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidir, çünki retinol olan məhsullar kimi bəzi vasitələr körpəyə zərər verə bilər. AAD-nin hamiləlik dövründə dəri qulluğu tövsiyələrində də retinoidlər istifadə edilməməli maddələr sırasında göstərilir. Hamiləlik dövründə dəri qulluğu barədə: hamiləlikdə kosmetoloji prosedurlar.

Doğuşdan sonra çatlar hələ təzə və rəngli ikən müalicəyə başlamaq daha yaxşı nəticə verə bilər. Amma əmizdirmə davam edirsə, hansı vasitə və prosedurun təhlükəsiz olduğunu həkim müəyyən etməlidir.

Çatları necə gizlətmək olar?

AAD qeyd edir ki, qaralmaq çatları yox etmir, əksinə, onları daha görünən edir, çünki çat nahiyəsi ətraf dəri kimi qaralmır. Özünü qaraldan kremlər isə çatları müvəqqəti gizlədə bilər, amma onları aradan qaldırmır. Günəşdən qorunma həm çatların görünüşü, həm də ümumi dəri sağlamlığı üçün faydalıdır: günəş kremi necə seçilir.

Tez-tez verilən suallar

Çatlar özü-özünə keçirmi?

Çatlar qalıcıdır, amma zamanla rəngi solur və daha az görünən olur.

Köhnə ağ çatlara lazer kömək edirmi?

Klinik prosedurlar çatları daha az nəzərəçarpan edə bilər, amma AAD-yə görə müalicə yetkin çatlarda daha az təsir göstərir. Realist gözlənti tam silinmə deyil, görünüşün azalmasıdır.

Kişilərdə də çat olurmu?

Bəli. Yeniyetməlikdə sürətli boy artımı, kəskin çəki dəyişikliyi və sürətli əzələ artımı ilə gedən idman kişilərdə də çatlara səbəb olur.

Çatlara hialuron turşusu necə kömək edir?

AAD-yə görə iki böyük tədqiqatda təzə çatlara çəkilən hialuron turşusu onları daha az nəzərəçarpan edib. Hialuron turşusu barədə: hialuron turşusu.

Çatlar qaşınırsa nə etmək olar?

Təzə çatlar bir qədər qabarıq və qaşınan ola bilər. Dərini müntəzəm nəmləndirmək qaşınmanı azaldır. Qaşınma güclüdürsə və ya səpgi ilə müşayiət olunursa, həkimə müraciət edin.

İdmanla yaranan çatların qarşısını necə almaq olar?

Əzələ kütləsini çox sürətlə deyil, tədricən artırmaq riski azalda bilər. Sentella və ya hialuron turşusu olan məhsullar da AAD-yə görə kömək edə bilər.

Çatlar üçün mikroiynə neçə seans tələb edir?

Seans sayı çatların sahəsindən, yaşından və dərinin reaksiyasından asılıdır. Adətən bir neçə həftə fasilə ilə bir neçə seans planlaşdırılır və nəticə aylar ərzində formalaşır.

Əsas nəticə

Çatlar dərinin sürətli uzanması nəticəsində yaranan qalıcı çapıqlardır, amma onların görünüşünü azaltmaq mümkündür. Ən yaxşı nəticə təzə çatlarda, hialuron turşusu, retinoidlər və klinik prosedurlarla alınır. Yağlar və E vitamini tədqiqatlarda çatları açmayıb. Hamiləlik və əmizdirmə dövründə istənilən müalicə həkimlə razılaşdırılmalıdır. Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir.

Mənbələr

  1. American Academy of Dermatology — Stretch marks: Why they appear and how to get rid of them (müraciət: 2026-11-15)
  2. American Academy of Dermatology — Microneedling can fade scars, uneven skin tone, and more (müraciət: 2026-11-15)
  3. American Academy of Dermatology — Dermatologist-approved pregnancy skin care (müraciət: 2026-11-15)
Paylaş: WhatsApp Facebook

Məlumatlar həkim müayinəsini əvəz etmir. Dəri probleminiz varsa, mütəxəssisə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur. Ətraflı

Fərdi məsləhət lazımdır?

Məqalə ümumi məlumat verir. Vəziyyətinizə uyğun yanaşmanı müəyyən etmək üçün həkimlə məsləhətləşin.

Onlayn müraciət